Een snijplank lijkt een simpel stuk keukengerei, maar de keuze en het gebruik ervan hebben direct invloed op voedselveiligheid, vooral als het gaat om kruisbesmetting tussen rauw vlees, vis en groenten. De juiste plank maakt je werk ook prettiger en veiliger, en houdt je messen scherper.
Kleurcodes in professionele keukens
Veel professionele keukens werken met een gangbaar kleursysteem, zodat iedereen in de keuken in één oogopslag ziet welke plank voor welk product bedoeld is:
| Kleur | Gebruik |
|---|---|
| Blauw | vis en schaal-/schelpdieren |
| Geel | kip en ander gevogelte |
| Rood | rauw vlees (gebruik een aparte plank voor gegaard vlees) |
| Groen | groente en fruit |
| Wit | neutrale producten zoals brood en kaas |
| Zwart | wisselt per keuken; vaak voor kaas, gegaard vlees, of allergeenvrije producten |
Ook thuis is het principe simpel toe te passen: houd op zijn minst één plank apart voor rauw vlees en vis, en gebruik daar nooit dezelfde (ongewassen) plank voor groente die rauw gegeten wordt.
Rauw vlees en vis krijgen hun eigen plank. Groente die je rauw eet nooit op diezelfde plank.
Hout of kunststof?
Hout
Houten snijplanken hebben van nature enige antibacteriële eigenschappen en zijn duurzaam in gebruik, maar vragen wel onderhoud: niet in de vaatwasser, niet laten weken in water (dat vervormt het hout), met de hand afwassen, goed laten drogen en af en toe behandelen met een voedselveilige olie of boenwas om uitdrogen en scheuren te voorkomen. Bij diepe kerven kan een houten plank worden opgeschuurd.
Kunststof
Kunststof snijplanken zijn makkelijker schoon te maken (vaak vaatwasserbestendig), maar krijgen na verloop van tijd groeven waarin bacteriën zich kunnen nestelen, die groeven zijn, anders dan bij hout, niet weg te schuren. Vervang een kunststof plank dus op tijd zodra het oppervlak duidelijk beschadigd raakt.
| Materiaal | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Hout | mes blijft scherp, duurzaam, herstelbaar | onderhoud nodig, niet in de vaatwasser |
| Kunststof | vaatwasserbestendig, licht, in kleuren | groeven, moet worden vervangen |
| Bamboe | hard en licht, milieuvriendelijk | kan messen sneller bot maken |
| Glas of steen | makkelijk schoon te maken | maakt messen snel bot, glad en gevaarlijk |
Snijd niet op glas, steen of marmer. Die oppervlakken zijn te hard voor je mes en maken het in korte tijd bot.
Stabiliteit als veiligheidsfactor
Een snijplank die tijdens het snijden wegglijdt is een van de meest onderschatte oorzaken van snijongevallen in de keuken. Leg een vochtige theedoek onder de plank, of kies een plank met anti-slip voetjes, zodat hij stevig op het aanrecht blijft liggen.
- Kies een plank die groot genoeg is, zodat je niet op de rand hoeft te werken.
- Gebruik een dikke plank van minstens 2 cm voor zwaar werk.
- Houd de plank en het werkblad droog en schoon.
- Sluit bij het snijden van harde producten, zoals pompoen, de plank goed aan op het werkblad.
Welke maat en vorm?
Een goede basisplank is ongeveer 40 × 30 cm: groot genoeg om rustig te werken, klein genoeg om te hanteren en schoon te maken. Een plank met een sapgroef vangt vocht op bij vlees en gebraad, handig bij trancheren. Een kleinere plank is handig voor kruiden en fruit.
Schoonmaken en onderhouden
Na elk gebruik
- Schraap resten van de plank.
- Was de plank met heet water en afwasmiddel en een borstel of spons.
- Spoel af en laat de plank rechtop drogen, zodat beide kanten luchtdroog worden.
- Berg hem pas op als hij helemaal droog is.
Houten planken verzorgen
- Wrijf hem elke paar weken in met voedselveilige mineraalolie of boenwas.
- Verwijder geuren en vlekken met grof zout en een halve citroen.
- Schuur diepe kerven weg met fijn schuurpapier.
- Laat hem nooit in water staan.
Kunststof planken verzorgen
- Was ze in de vaatwasser of op hoge temperatuur.
- Controleer ze regelmatig op diepe groeven.
- Vervang ze als het oppervlak duidelijk beschadigd of verkleurd is.
Voor extra veiligheid, bijvoorbeeld na rauwe kip, kun je de plank na het wassen overgieten met kokend water.
Hoe gebruik je de planken in de praktijk?
| Situatie | Plank |
|---|---|
| Rauwe kip snijden | aparte plank (geel of een eigen plank), meteen schoonmaken |
| Groente voor een salade | groene plank of een schone plank |
| Vis fileren | blauwe plank, met vochtige doek eronder |
| Brood en kaas | witte plank of een houten plank |
| Gegaard vlees aansnijden | schone plank, nooit de plank van het rauwe vlees |
Gebruik als je maar één plank hebt de volgorde: eerst groenten, dan pas rauw vlees of vis, en was de plank daarna goed.
De meest gemaakte fouten
Je gebruikt één plank voor alles
Dat geeft kans op kruisbesmetting.
Oplossing: gebruik aparte planken, of snijd groente eerst en vlees pas daarna, met wassen ertussen.
Je laat de plank in water staan
Hout vervormt en scheurt.
Oplossing: was hem met de hand en laat hem rechtop drogen.
Je gebruikt een glijdende plank
Dat geeft een groot risico op snijwonden.
Oplossing: leg een vochtige doek eronder.
Je gebruikt een beschadigde plank
Bacteriën nestelen zich in diepe groeven.
Oplossing: schuur hout op of vervang kunststof.
Je snijdt op glas of steen
Je mes wordt snel bot.
Oplossing: gebruik een houten of kunststof plank.
Oefenen met je eigen keuken
- Controleer welke planken je hebt en wat hun staat is.
- Wijs een plank aan voor rauw vlees en vis, en een voor groente en brood.
- Zet er eventueel een kleurmarkering of sticker op.
- Leg voortaan altijd een vochtige doek onder de plank.
- Maak een gewoonte van het meteen schoonmaken na gebruik.
Veelgestelde vragen
Is hout veiliger dan kunststof?
Niet per se. Beide zijn veilig als je ze goed schoonmaakt en onderhoudt. Hout is milder voor je messen, kunststof is eenvoudiger schoon te maken.
Kan een houten plank in de vaatwasser?
Nee. De hitte en het vocht laten het hout vervormen en scheuren.
Hoe haal ik uien- of knoflookgeur van een plank?
Wrijf de plank in met grof zout en een halve citroen, laat het even inwerken en spoel af.
Wanneer moet ik een plank vervangen?
Een kunststof plank met diepe groeven vervang je. Een houten plank schuur je op, of vervang je als hij gescheurd of verrot is.
Heb ik echt meerdere planken nodig?
Twee is een goed begin: één voor rauw vlees en vis, één voor groente en brood.
Snijplanken in één oogopslag
- Gebruik aparte planken voor rauw vlees en vis en voor groente die rauw gegeten wordt.
- Kleurcodes: blauw vis, geel kip, rood vlees, groen groente, wit brood en kaas.
- Hout is mild voor je mes maar vraagt onderhoud.
- Kunststof is makkelijk te reinigen maar moet bij diepe groeven worden vervangen.
- Leg altijd een vochtige doek onder de plank.
- Snijd niet op glas of steen.
- Reinig direct na gebruik.
Onthoud dit
Een snijplank is geen bijzaak. Het draait niet om het duurste materiaal. Het draait om scheiding, stabiliteit en onderhoud: aparte planken voor rauw en rauw gegeten, een plank die niet wegglijdt en een plank die schoon en heel is.